Instagram ve WhatsApp üzerinden satış: hangi yükümlülükler geçerli

Bu adım neyi çözer

Çok firmanın ilk satışı ne pazaryerinde ne kendi sitesinde olur; Instagram'da paylaşılan bir ürüne "fiyat?" diye gelen mesajla başlar ve WhatsApp'ta havale bilgisiyle biter. Bu satış çoğu zaman "site açmadık, e-ticaret sayılmaz" diye kayıt dışı kalır. Sayılır. Bu adım, sosyal medya üzerinden satışın hangi yükümlülükleri doğurduğunu ve her siparişi hangi zincirden geçirmeniz gerektiğini anlatır.

Kurmanız gereken şey bir akıştır: mesajla gelen siparişin ödeme alınmadan önce ön bilgilendirmeden geçmesi, alıcının bunu teyit etmesi, teslimle birlikte faturanın düzenlenmesi ve kaydın saklanması. Bunun için üç girdi gerekir: avukatın yazdığı ön bilgilendirme metni, metni alıcıya ulaştıracağınız bir bağlantı ve fatura düzenleme altyapınız.

Kime zorunlu, kime değil

Tüketiciye satış yapan herkes. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin 4. maddesi mesafeli sözleşmeyi, satıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın uzaktan iletişim araçlarının kullanılmasıyla kurulan sözleşme diye tanımlar; uzaktan iletişim aracını sayarken "telefon, elektronik posta mesajı, kısa mesaj, internet gibi" der. Bir mesajlaşma uygulaması bu tanımın dışında değildir. Sipariş mesajla geliyorsa sözleşme mesafeli sözleşmedir.

Yalnızca firmalara satıyorsanız tüketici mevzuatı uygulanmaz; ama alıcının gerçekten ticari amaçla aldığından emin olmanız gerekir. Aynı hesaptan hem tüketiciye hem firmaya satıyorsanız akışı tüketici varsayımıyla kurun.

Fatura tarafında istisna yok. Alıcı tüketici de olsa firma da olsa satış faturaya bağlanır; bunun e-Arşiv mi e-Fatura mı olacağı e-fatura ve e-arşiv zorunluluğu adımında anlatılan kapsama göre belirlenir.

Vergi mükellefiyeti olmadan satış bu adımın konusu değil; o, e-ticaretten önce şahıs mı limited mi adımının konusudur. Sosyal medya, mükellefiyet açmadan satış yapmanın yolu değildir.

Yasal dayanak

Ön bilgilendirme ve teyit

Yönetmelik m.5/1, sözleşmeden önce tüketiciye verilmesi zorunlu bilgileri sayar: ürünün temel nitelikleri, satıcının adı veya unvanı ile MERSİS ya da vergi kimlik numarası, iletişim bilgileri, vergiler dahil toplam fiyat ve varsa kargo gibi ek masraflar, teslim süresi, cayma hakkının koşulları ve iade için öngörülen taşıyıcı, cayma bildiriminin yapılacağı adres, cayma hakkının kullanılamayacağı hâller ve uyuşmazlık başvuru yolları. m.5/6: ön bilgilendirmenin yapıldığını ispat yükü satıcıdadır.

m.6/1, bilgilendirmenin yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısı ile yapılmasını ister; kalıcı veri saklayıcısı m.4'te "kısa mesaj, elektronik posta, internet ... ve benzeri her türlü araç veya ortam" diye tanımlanır. Yani mesajla gönderilen bir bağlantı ya da PDF, alıcı saklayıp aynen ulaşabildiği sürece bu tanıma girer.

m.6/4, sosyal medya satışını doğrudan karşılayan hükümdür: sipariş bilgilerinin sınırlı alanda ya da zamanda sunulduğu bir ortam üzerinden sözleşme kuruluyorsa, satıcı sipariş verilmeden hemen önce en azından ürünün temel nitelikleri, satıcı kimliği, toplam fiyat, cayma hakkı ve cayma istisnaları konusunda o ortamda bilgilendirme yapar; bilgilerin tamamını en geç mal teslimine kadar yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla gönderir.

m.7: tüketicinin ön bilgileri edindiğini teyit etmesi sağlanmak zorundadır; aksi hâlde sözleşme kurulmamış sayılır. m.8/1: siparişin ödeme yükümlülüğü anlamına geldiği, sipariş onaylanmadan hemen önce açıkça bildirilir; aksi hâlde tüketici siparişle bağlı değildir. m.10: cayma hakkı konusunda gereği gibi bilgilendirilmeyen tüketici kanuni cayma süresiyle bağlı değildir; bu süre her hâlükârda bir yıl sonra biter.

m.20/1: cayma, bilgilendirme ve teslimata ilişkin her işlemin bilgi ve belgesi üç yıl saklanır. Mesaj geçmişi silinen bir hesap bu yükümlülüğü karşılamaz.

Fatura

509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği'nin IV.2.4.5 bölümü, e-Arşiv Fatura uygulamasına dahil olup internet üzerinden mal ve hizmet satışı yapanların, bu satışların faturalarını elektronik ortamda iletmesini ister ve faturada şu bilgileri zorunlu kılar: satışın yapıldığı web adresi, ödeme şekli, ödeme tarihi, mal satışlarında gönderiyi taşıyanın adı/unvanı ve VKN/TCKN'si, malın gönderildiği tarih ve bir iade bölümü; ayrıca faturanın üzerinde "Bu satış internet üzerinden yapılmıştır." ibaresi yer alır. Alıcı iade ederken bu bölümü doldurup imzalar; belge gider pusulası yerine geçer.

e-Arşiv kapsamına kimin girdiği ve kapsam dışındakilerin hangi tutarın üzerinde e-Arşiv düzenlemek zorunda olduğu e-fatura ve e-arşiv zorunluluğu adımının konusudur; tutarlar değiştiği için burada yazmıyoruz. Hangi kapsamda olduğunuzu mali müşavirinize sorun.

ETBİS

ETBİS Tebliği m.5, kendine ait elektronik ticaret ortamında faaliyet gösteren hizmet sağlayıcıların ve yurt dışında yerleşik bir aracı hizmet sağlayıcı üzerinden sipariş alan yurt içi hizmet sağlayıcıların faaliyete başlamadan önce kayıt olmasını ister; m.4 elektronik ticaret ortamını "internet sitesi, mobil site veya uygulama" olarak tanımlar. 6563 sayılı Kanun m.2 aynı tanımı "internet sitesi, mobil site veya mobil uygulama gibi platformlar" diye açık uçlu kurar. Sosyal medya hesabı iki metinde de adıyla sayılmıyor; yurt dışı platformun "aracı hizmet sağlayıcı" sayılıp sayılmadığını da Tebliğ söylemiyor. Bu yüzden "sosyal medyadan satan ETBİS'e kayıt olmak zorunda değildir" demiyoruz; kaydın kime düştüğünü ETBİS kaydı adımından, tereddütte Ticaret Bakanlığı'ndan doğrulayın. Kendi siteniz de varsa tartışma yoktur: kayıt sizin yükümlülüğünüzdür.

Ticari elektronik ileti

6563 sayılı Kanun m.6/1: ticari elektronik iletiler alıcıya ancak önceden onayı alınarak gönderilebilir; alıcının kendisiyle iletişime geçilmesi için bilgi vermesi hâlinde, aldığı ürünle ilgili değişiklik, kullanım ve bakım iletileri için ayrıca onay gerekmez. m.6/2: esnaf ve tacirlere önceden onay alınmaksızın gönderilebilir. Pratik sonucu: sipariş için yazışan tüketiciye kargo bilgisi göndermek onay gerektirmez; aynı numaraya yeni ürün duyurusu göndermek gerektirir. Onaysız ileti Kanun'un yaptırım maddesine (m.12) girer.

Tanıtıcı bilgi

6563 sayılı Kanun m.3, hizmet sağlayıcının sözleşmeden önce tanıtıcı bilgilerini sunmasını ister; ama aynı maddenin 5. fıkrası, yalnızca elektronik posta yoluyla veya benzeri bireysel iletişim araçlarıyla yapılan sözleşmeleri ilk iki fıkranın dışında tutar. Bu istisna yalnız m.3'ün istisnasıdır: Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin m.5'teki satıcı kimliği ve iletişim bilgisi yükümlülüğü ayrı bir dayanaktan doğar ve bu istisnadan etkilenmez.

Bu sayfa hukuki görüş değildir. Metnin yazımı ve kapsam tereddütleri için avukatınıza, fatura kapsamı için mali müşavirinize danışın.

Ne tutar

Ön bilgilendirme metnini avukat yazar; ücreti avukata göre değişir. Metni yayınlayacağınız sayfa için ayrı bir siteniz olması şart değil; alıcının açıp saklayabileceği tek sayfalık bir adres yeterlidir. e-Arşiv fatura Bakanlığın e-Belge portalından düzenlenebilir; özel entegratör kullanıyorsanız belge başına ya da aylık ücret ödersiniz.

Asıl maliyet, akışı kurmamanın maliyetidir: ön bilgilendirme yapılmamış ve teyit alınmamış bir satışta sözleşme kurulmamış sayılır; cayma süresi uzar; uyuşmazlıkta ispat yükü sizde olduğu hâlde elinizde belge yoktur.

Nasıl hesaplanır

Bu adımda hesap değil, iki araçla kurulum var.

Bağlantı. Ön bilgilendirme metnini, alıcının açıp saklayabileceği bir sayfada yayınlayın. Ürün etiketi, kartvizit ya da paket içi kartta aynı sayfaya giden bir QR kodu basın; araç kodu tarayıcınızda üretir, içeriğiniz üçüncü bir servise gitmez. Mesaj akışında bağlantıyı ödeme bilgisinden önce gönderin ve alıcıdan "okudum" cevabını bekleyin; bu cevap teyittir ve mesaj geçmişiyle birlikte saklanır.

Tarama. Bir siteniz ya da tek sayfalık adresiniz varsa e-ticaret uyum taramasına girin; araç ön bilgilendirme, mesafeli sözleşme ve KVKK metinlerinin izini ve ETBİS kaydını kontrol listesi olarak gösterir. Araç metin üretmez, var/yok söyler.

Ne kadar sürer

Akış bir-iki günde kurulur: metnin sayfası, QR kodu ve mesaj şablonu. Metnin avukattan çıkması bir hafta alır ve akış onsuz açılmaz; şablon indirip kullanmayı tavsiye etmiyoruz, gerekçesi mesafeli satış sözleşmesi adımında.

Fatura tarafında bağımlılık şudur: e-Arşiv'e geçiş gerekiyorsa başvuru ve entegrasyon ilk satıştan önce tamamlanmış olmalıdır.

Nereden yapılır

Ön bilgilendirme metnini avukat yazar; sayfayı ve QR kodu siz kurarsınız. e-Arşiv başvurusu GİB e-Belge portalından ya da özel entegratör aracılığıyla yapılır; mali müşaviriniz yürütür. ETBİS kaydı e-Devlet üzerinden yapılır.

Deneyim sorusu için, örneğin "WhatsApp'tan gelen siparişte teyidi nasıl arşivliyorsunuz, ekran görüntüsü yeterli mi?" sorusunu, Vergi ve SGK Mevzuatı kategorisinde sorabilirsiniz.

Sık yapılan hata

Fiyatı ve IBAN'ı mesajla gönderip başka hiçbir şey göndermemek. Ön bilgilendirme yapılmamıştır; sözleşme kurulmamış sayılır ve uyuşmazlıkta elinizde hiçbir şey yoktur.

Kargo fişini fatura sanmak. Kargo etiketi fatura değildir. Her satış faturaya bağlanır; e-ticaret kapsamındaki e-Arşiv faturada web adresi, ödeme şekli ve taşıyıcı bilgisi zorunludur.

Sipariş yazışmasını silmek ya da hesap değiştirmek. Teyit ve bilgilendirme kaydı üç yıl saklanır. Kişisel telefonla yürüyen bir hesap, çalışan ayrıldığında kaydı da götürür.

Her müşteriye toplu duyuru atmak. Sipariş için yazışmış olmak, yeni ürün duyurusu için onay anlamına gelmez. Onaysız ileti, alıcının şikâyetiyle yaptırım konusu olur.

"Sosyal medyadan satıyorum, mükellefiyet gerekmez" demek. Kanal, vergi mükellefiyetini belirlemez; satış belirler.

Bu adım bitti mi?

• Ön bilgilendirme metnim avukat tarafından yazıldı ve alıcının açıp saklayabileceği bir adreste.
• Mesaj akışımda bağlantı ödeme bilgisinden önce gidiyor ve alıcının teyit cevabı bekleniyor.
• Yazışmalar ve teyitler firma hesabında, üç yıl saklanacak biçimde arşivleniyor.
• Her satış için fatura düzenleniyor; e-ticaret kapsamındaki zorunlu bilgiler faturada var.
• Toplu ileti göndermeden önce onay alıyorum.
• ETBİS kaydımın gerekip gerekmediğini doğruladım.

Sonraki adım

Kanal ne olursa olsun bir gün ikincisini açmak isteyeceksiniz. Bir sonraki adım, ikinci kanalın ne zaman ve hangi sırayla açılacağını, stok ve fiyatın iki kanalda nasıl tutarlı kalacağını anlatıyor.