Pazaryeri aracılık sözleşmesi: satıcı olarak haklarınız

Bu adım neyi çözer

Pazaryerinde mağaza açarken tıkladığınız "okudum, kabul ediyorum" kutusu bir aracılık sözleşmesidir ve bu sözleşme 7416 sayılı Kanun'la (2022) kanuni bir çerçeveye oturtulmuştur: pazaryeri bazı şeyleri sözleşmeye yazmak, bazı şeyleri yazamamak, bazı şeyleri belirli sürede yapmak zorundadır. Bu adım o çerçeveyi madde numarasıyla önünüze koyar ki sözleşmeyi okurken neyin pazarlık konusu, neyin kanun gereği olduğunu ayırt edin.

Karar için üç girdi gerekir: satıcı panelinizdeki güncel aracılık sözleşmesi, sözleşmedeki ödeme süresi maddesi ve sıralama ölçütleri maddesi. Bu üçünü bulup yanınıza alın; aşağıdaki başlıklar her birini kanunla karşılaştırır.

Kime zorunlu, kime değil

Bu çerçeve pazaryerinde satan herkes için geçerlidir; mağazanızın büyüklüğü, cironuz ya da şahıs işletmesi olmanız fark etmez. Kanun'daki tanımla siz "elektronik ticaret hizmet sağlayıcı", pazaryeri "elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı"dır (6563 sayılı Kanun m.2).

Yalnızca kendi sitenizde satıyorsanız aracılık sözleşmesi yoktur; bu adım sizi bugün ilgilendirmez. İleride pazaryeri eklerseniz buraya dönersiniz.

Bir ayrım daha var: yükümlülüklerin bir bölümü her pazaryeri için, bir bölümü yalnızca belirli işlem hacmi eşiklerini aşan (yönetmelikteki adıyla orta, büyük ve çok büyük ölçekli) pazaryerleri için geçerlidir. Eşikler Kanun'da yazılıdır ve her yıl güncellenir; burada tutar vermiyoruz. Aşağıda hangi hakkın herkese, hangisinin yalnız eşik üstü pazaryerlerine karşı ileri sürülebildiğini ayrı belirttik.

Yasal dayanak

Çerçeve iki katmandır. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'a 7416 sayılı Kanun'la (Resmî Gazete 7.7.2022) ek 1, 2, 3 ve 4. maddeler eklendi. Ayrıntı, bu maddelere dayanan Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik'tedir (Resmî Gazete 29.12.2022; 2025'te değişiklik gördü). Her başlıkta madde numarası var; metni sayfa altındaki kaynaklardan doğrulayın.

Sözleşme yazılı ve erişilebilir olmak zorunda

Kanun ek m.1/2-c: satıcıyla ticari ilişkinin koşullarının yazılı ya da elektronik ortamda yapılan bir aracılık sözleşmesiyle belirlenmemesi, sözleşmenin açık, anlaşılır ve satıcı tarafından kolay erişilebilir olmaması haksız ticari uygulamadır. Yönetmelik m.11/2-c buna, sözleşmenin sonradan erişilebilecek şekilde dâhili iletişim sisteminde saklanmamasını ekler.

Pratik sonuç: "sözleşmeyi bulamıyorum" diyemezsiniz, pazaryeri de "size göndermiştik" diyemez. Sözleşme panelinizde durmak zorundadır.

Sözleşmede en az neler yazmalı

Yönetmelik m.15/1 asgari içeriği sayar. Sizi doğrudan ilgilendirenler:

• sunulan aracılık hizmetinin bilgileri (a);
• hizmetin kısıtlanmasını, askıya alınmasını ya da sonlandırılmasını gerektiren durumlar ve süreçleri (b);
• talep edilen hizmet bedelleri ve bu bedellerin hangi durumda değişeceği (c);
• sıralama ve tavsiye parametreleri, birden çoksa öncelik sırası ve sıralamayı etkilemek için bedel ödeniyorsa bunun etkisi (ç);
• satıcıya yapılacak ödemelerin süresi (d);
• dâhili iletişim sistemine erişim bilgileri (e);
• kanuni cayma süresinin üzerinde bir süre belirlenmişse bunun bilgisi (g);
• sözleşme bittikten sonra verilerinize erişiminizin olup olmayacağı ve ne kadar süreyle (h).

Sözleşmenizde bu başlıklardan biri yoksa eksik olan sizin bilginiz değil, pazaryerinin yükümlülüğüdür.

Haksız ticari uygulama sayılan hâller

Kanun ek m.1/2, "her durumda" haksız sayılan uygulamaları listeler:

• Satış bedeli pazaryerinin tasarrufuna girdikten ve sipariş alıcıya ulaştıktan sonra ödemenin beş iş günü içinde eksiksiz yapılmaması (a).
• Satış fiyatında tek taraflı değişiklik dahil, satıcının kampanyalı satışa zorlanması (b).
• Satıcı aleyhine geçmişe yönelik ya da tek taraflı sözleşme değişikliği yapılması, ya da buna imkân veren bir hükmün sözleşmede bulunması (ç).
• Hizmet verilmediği ya da türü ve bedeli sözleşmede yazmadığı hâlde satıcıdan bedel alınması (d).
• Sözleşmede nesnel ölçüt bulunmadığı hâlde ya da kamu kurumlarına veya adli mercilere başvurduğunuz için sıralamada geriye düşürülmeniz, hizmetin kısıtlanması, askıya alınması ya da sonlandırılması (e).

Yönetmelik m.11/2 listeye ekler: satıcının önceden onayı olmadan kanuni sürelerin üzerinde cayma hakkı süresi belirlenmesi (f), satıcıya kendi ürün ve faaliyetleri hakkında gerçek dışı bildirimde bulunulması (g) ve sözleşmedeki cezai şartın, belge ile tespit edilebilen hâller dışında, satıcıdan açıklama istenmeden uygulanması (ğ).

Ödeme süresi nasıl sayılır

Beş iş günü, iki koşulun ikisi de gerçekleştikten sonra başlar: bedelin pazaryerinin tasarrufuna girmesi ve siparişin alıcıya ulaşması. Yönetmelik m.11/4 üç ayrıntı ekler: pazaryeri muaccel alacaklarını mahsup ederek öderse bedelin tamamı ödenmiş sayılır; taksitli satışta yalnız vadesi gelen taksit ödenir; pazaryeri ödeme kuruluşuyla anlaşmasındaki bloke süresini bekliyorsa bedel bloke süresinin sonunda tasarrufuna girmiş sayılır. Hukuka aykırılık şüphesiyle ertelenen ödemeler kuralın dışındadır (m.11/5).

Bu ayrıntılar önemli: "beş iş günü" ile "paranın hesabınıza gelmesi" aynı şey değildir. Bloke süresi ve kargo teslim süresi eklenince satıştan tahsilata geçen gün sayısı sözleşmede yazan süreden uzun olabilir. Nakit planınızı sözleşmedeki süreyle değil, ölçtüğünüz gerçek süreyle yapın.

Sözleşme değişikliği ve fesih hakkınız

Yönetmelik m.16: değişiklik bildirimi hem dâhili iletişim sisteminden hem onaylanmış elektronik iletişim adresinizden (pazaryerine beyan edip doğrulattığınız telefon ve e-posta) yapılır; değişiklik, bildirimden itibaren on beş gün sonra uygulanır. Komisyon ve diğer hizmet bedellerinin artırılması, yeni cezai şart, hak ve menfaat dengesinin bozulması gibi hâllerde süre otuz gündür ve bu süre dolmadan dâhili iletişim sisteminden bildirimde bulunarak sözleşmeyi tazminatsız feshedebilirsiniz (m.16/3). Satıcı lehine değişikliklerde bekleme süresi uygulanmaz.

Askıya alma ve kapatma usulü

Yönetmelik m.17: pazaryeri, sözleşmede yazan nesnel ölçütler dışında hizmeti kısıtlayamaz, askıya alamaz, sonlandıramaz. Böyle bir durum varsa gerekçesini açık biçimde bildirip sizden açıklama ister ve açıklama için en az üç iş günü verir; kararını, açıklamanız ulaştıktan sonra yedi iş günü içinde bildirir. Askıya alma hâlinde mevcut siparişlerinizi yürütmeye devam edersiniz (m.17/5). Dolandırıcılık, veri ihlali ve siber güvenlik gibi gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde derhal askıya alma mümkündür, ama gerekçe yine bildirilir (m.17/7).

Yalnız eşik üstü pazaryerlerine karşı

Kanun ek m.2/3-c: belirli işlem hacmi ve işlem sayısı eşiklerini aşan pazaryeri, satıcının ticari ilişkilerini, alternatif kanallardan aynı ya da farklı fiyattan mal veya hizmet sunmasını ya da reklam yapmasını kısıtlayamaz; buna imkân veren hüküm sözleşmede bulunamaz. Yönetmelik m.11/6 bunu büyük ve çok büyük ölçekli pazaryerleri için tekrar eder. Eşiğin altındaki bir pazaryerinin sözleşmesinde böyle bir kısıt varsa bu madde size yardım etmez; sözleşmenizi okuyun.

Ek m.2/2-b: eşik üstü pazaryeri, satışlarınızdan doğan verileri bedelsiz taşımanıza teknik imkân sunmak zorundadır.

Sizin yükümlülükleriniz

Haklar tek yönlü değil. Yönetmelik m.5/2: pazaryerinde satan tacir ya da esnaf, kendisine tahsis edilen alanda ticaret unvanı, işletme adı ya da tescilli markasından en az birini ve MERSİS ya da vergi kimlik numarasını eksiksiz bulundurur. m.5/6: Vergi Usul Kanunu kapsamında düzenlemeniz gereken belgelere (fatura) alıcının, pazaryerinin oluşturduğu alan aracılığıyla erişebilmesini sağlarsınız. Bilgileriniz değiştiğinde güncellemeyi izleyen günün sonuna kadar dâhili iletişim sisteminden bildirirsiniz (m.5/5).

Bu sayfa hukuki görüş değildir; sözleşmenizdeki somut hükmün kanuna aykırı olup olmadığını avukatınıza sorun.

Ne tutar

Sözleşmeyi okumanın maliyeti yok. Hacimli satış yapıyor ya da bir askıya alma yaşıyorsanız avukat incelemesi ayrı bir ücrettir ve buna değer.

Asıl maliyet görünmez olandır: satıştan tahsilata geçen süre boyunca bağlanan nakit. Bu tutar cironuzla ve gerçek tahsilat sürenizle orantılıdır; aşağıdaki hesap onu görünür kılar.

Nasıl hesaplanır

Ortalama tahsilat vadesi. Panelinizdeki bekleyen ödemeleri, her birinin tutarı ve hesabınıza geçmesine kalan gün sayısıyla çek/senet ortalama vade hesaplayıcısına girin; iskonto oranını sıfır bırakın. Araç tutarla ağırlıklı ortalama vadeyi verir. Örnek: 50.000 TL'lik ödeme 30 gün, 75.000 TL'lik ödeme 60 gün sonra geçecekse ortalama vade 48 gün çıkar. Bu sayı sözleşmede yazan süre değil, sizin yaşadığınız süredir.

Bağlanan nakit. Bu vadeyi nakit dönüşüm süresi hesaplayıcısına taşıyın: ortalama stok, yıllık satılan malın maliyeti, pazaryerinden bekleyen ortalama alacak, yıllık ciro ve tedarikçiye ortalama borç. Araç stokta bekleme, tahsilat ve tedarikçiye ödeme günlerini ayırır; nakit döngüsünü ve döngüyü finanse etmek için bağlanan yaklaşık nakdi verir. Hesabın mantığı nakit akışı ve tahsilat süresi adımında.

Karar kuralı: pazaryerinin ödeme vadesi bağlanan nakdi işletme sermayenizin üstüne çıkarıyorsa ya satış hızını sınırlarsınız ya tedarikçi vadesini uzatırsınız. Komisyonu pazarlık edemeyebilirsiniz; ama vadeyi ölçmeden büyümek, kârlı görünen bir mağazayı nakitsiz bırakır.

Ne kadar sürer

Sözleşmeyi bir kez baştan sona okumak yarım gün alır; yönetmelikteki asgari başlıklar için yukarıdaki listeyi yanınıza alın. Sonrasında süreler kanunidir: değişiklikte on beş ya da otuz gün, askıya almada en az üç iş günü açıklama süresi. Bu süreler size tepki verme zamanı tanır; bildirimleri okumazsanız süre yine işler.

Dâhili iletişim sistemindeki bildirimler ile onaylanmış e-posta ve telefonunuza gelen bildirimleri aynı kişi takip etsin; ikisi de kanuni bildirim kanalıdır.

Nereden yapılır

Sözleşme, satıcı panelinizin dâhili iletişim sistemindedir; oradan indirin ve tarihli kopyasını saklayın. Askıya alma bildirimine açıklamanız da aynı sistemden yapılır (Yönetmelik m.17/8).

Denetim yetkisi Ticaret Bakanlığı'ndadır: Kanun m.11 Bakanlık'a düzenleme yapma, denetleme ve aracılık sözleşmesinin zorunlu unsurlarını belirleme yetkisi verir. Haksız ticari uygulama iddianızı nereye, nasıl taşıyacağınıza avukatınızla karar verin.

Ödeme vadesiyle ilgili deneyimi başka satıcılardan almak isterseniz, örneğin "kampanya döneminde ödemeler normal döneme göre daha mı geç geliyor, bloke süresi uzuyor mu?" sorusunu Nakit Akışı Yönetimi kategorisinde sorabilirsiniz.

Sık yapılan hata

Sözleşmeyi hiç indirmemek. Değişiklik bildirimi geldiğinde neyin değiştiğini görmek için eski metin gerekir. Tarihli kopya yoksa karşılaştırma yapılamaz ve otuz günlük fesih hakkı kullanılmadan geçer.

Ödeme süresini "beş iş günü" diye ezberlemek. Süre iki koşulla başlar ve bloke süresi eklenebilir. Nakit planını beş güne göre kuran satıcı, ilk kampanya döneminde tedarikçi ödemesini kaçırır.

Sıralama ölçütlerini okumamak. Sözleşme sıralama parametrelerini yazmak zorundadır. Okumayan satıcı "reklam vermeyince görünmez oldum" diye şikâyet eder; oysa bedel ödemenin sıralamaya etkisi sözleşmede yazıyordur ve bilerek karar verilebilirdi.

Askıya alma bildirimine süresinde cevap vermemek. En az üç iş günü açıklama hakkınız var; sessiz kalırsanız pazaryeri sürenin sonunda karar verir. Bildirimi gören ilk kişi, açıklamayı yazacak kişi olsun.

Kampanya zorlamasını sineye çekmek. Satış fiyatında tek taraflı değişiklik dahil kampanyaya zorlanmak kanunen haksız uygulamadır. Kabul etmek zorunda değilsiniz; kabul ediyorsanız marj hesabını yeniden yapın.

Bu adım bitti mi?

• Güncel aracılık sözleşmemin tarihli kopyası elimde.
• Ödeme süresi, sıralama parametreleri ve askıya alma durumları maddelerini buldum ve okudum.
• Gerçek tahsilat vademi ölçtüm; sözleşmedeki süreyle farkını biliyorum.
• Bağlanan nakdi hesapladım ve işletme sermayemle karşılaştırdım.
• Dâhili iletişim sistemi bildirimlerini takip eden bir kişi var.
• Sözleşmede kanuna aykırı olduğunu düşündüğüm hüküm varsa avukatıma sordum.

Sonraki adım

Pazaryeri ve kendi site iki kanalı anlattı; ama çoğu firmanın ilk satışı üçüncü bir yerde, Instagram ya da WhatsApp'ta olur ve orada mevzuatın işlemediği sanılır. Bir sonraki adım bu yanılgıyı düzeltiyor.