Mikro ihracat: ETGB (basitleştirilmiş beyan) ile göndermek

Bu adım neyi çözer

Sınır ötesine giden her gönderi bir gümrük beyanıyla çıkar. Soru, bu beyanın hangi usulle yapılacağıdır: küçük gönderiler için posta idaresi ya da hızlı kargo şirketinin sizin adınıza düzenlediği basitleştirilmiş beyan mı, yoksa gümrük müşaviriyle yürüyen normal gümrük beyannamesi mi? Bu beyan uzun süre "elektronik ticaret gümrük beyannamesi (ETGB)" adıyla anıldı; Ticaret Bakanlığı bugün "Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi (BGB)" diyor. İkisi aynı işi anlatır ve ETGB adı hâlâ Gelir Vergisi Kanunu'nda geçer.

Karar için üç somut girdi gerekir: tipik gönderinizin brüt ağırlığı ve değeri (basitleştirilmiş usulün eşikleri bu ikisine bakar), ürününüzün taşınması yasaklı ya da ihracı izne bağlı listelerde olup olmadığı, ve hedef ülkeniz. Ağırlık için ambalajlı ölçünüz gerekir; onu kargo anlaşması ve desi adımında çıkardınız.

Kime zorunlu, kime değil

Basitleştirilmiş beyan bir zorunluluk değil, bir kolaylıktır. Eşiklerin üstünde kalan gönderi normal beyannameyle çıkar; orada gümrük müşaviri, vekaletname ve daha ağır bir evrak düzeni devreye girer. Aynı kataloğun bir kısmı basitleştirilmiş usulle, bir kısmı normal usulle gidebilir; bu bir "firma tipi" değil, gönderi bazında bir tercihtir.

Değer ve ağırlık eşikleri bu sayfada yazılmıyor. Kanun bu sınırları kendisi koymaz, Cumhurbaşkanı kararına bırakır — yani mevzuatla değişir ve gömülü bir rakam sayfayı sessizce yanlış hâle getirir. Güncel eşiği Ticaret Bakanlığı'nın mikro ihracat rehberinden ve çalıştığınız operatörden doğrulayın. Sayfanın üstündeki "Dayanak kontrolü" tarihi bu metnin ne zaman karşılaştırıldığını gösterir.

İkinci filtre eşyanın kendisidir. Ticaret Bakanlığı basitleştirilmiş usulde taşınması yasaklı eşya için ayrı bir liste tutar: ateşli silahlar, canlı bitki ve hayvanlar, tehlike altındaki türlere ait ürünler, değerli metal ve taşlar ile mücevher, sanat eserleri ve antikalar, tütün ürünleri, para ve kıymetli evrak, tehlikeli mal taşıma kurallarına uygun taşınmayan mallar. Ayrıca ihracı yasak (kültür ve tabiat varlıkları, doğadan toplanan çiçek soğanları, salep gibi) ve ihracı ön izne bağlı (veteriner ilaçları, şeker gibi) eşya listeleri vardır. Kataloğunuzda bunlardan biri varsa bu adım ürün seçiminize geri döner.

Yalnız yurt dışı pazaryerlerinde satıyor ve gönderiyi o kanalın lojistiği taşıyorsa beyan usulü çoğu zaman onun akışında belirlenir; sizin işiniz kendi faturanızın ve kayıtlarınızın bu akışla uyumlu olmasıdır. Kanal kararı pazaryeri mi kendi sitem mi adımında.

Yasal dayanak

Dayanak 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 225. maddesinin birinci fıkrasındadır. Madde, gümrük işlerinin kural olarak eşya sahibi tarafından doğrudan temsil ya da gümrük müşaviri tarafından dolaylı temsil yoluyla takip edileceğini söyledikten sonra şunu ekler: posta yolu ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen ya da gönderilen, miktarı ve değeri Cumhurbaşkanınca belirlenecek eşyanın gümrük işlemlerinde posta idaresi ya da hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketler dolaylı temsilci olarak yetkili kılınabilir.

Bu tek cümle iki şeyi birden açıklar. Birincisi, operatörün sizin adınıza beyanda bulunabilmesinin kaynağı bir sözleşme değil, kanundur. İkincisi, eşiklerin neden bu sayfada yazılmadığı: kanun rakamı kendisi koymaz, karara bırakır.

Gümrük Yönetmeliği'nin 561. maddesinin ikinci fıkrası uygulamayı tamamlar: bu kapsamdaki eşyanın gümrük işlemleri posta idaresi ya da hızlı kargo şirketlerince vekaletname ibraz edilmeksizin dolaylı temsilci olarak sonuçlandırılabilir. Aynı maddenin, gümrük müşavirinden noter tasdikli vekaletname isteyen üçüncü fıkrasıyla arasındaki fark, bu usulün en somut kolaylığıdır.

Aynı Yönetmeliğin 153. maddesinin üçüncü fıkrası operasyonel bir kolaylık daha getirir: gümrük idareleri, dolaylı temsilci olarak yetkilendirilen posta idaresi ve hızlı kargo şirketlerinin faturası eklenmemiş beyanını, gerekli bilgileri içeren e-irsaliyenin eklenmesi şartıyla kabul edebilir.

Vergi tarafında bir hüküm daha var ve çoğu kişi kaçırır. Gelir Vergisi Kanunu'nun 89. maddesinin birinci fıkrasının 16 numaralı bendi, Gümrük Kanunu m.225 kapsamında dolaylı temsilci kılınan posta idaresi ya da hızlı kargo şirketlerince düzenlenen elektronik ticaret gümrük beyannamesiyle gerçekleştirilen mal ihracatından elde edilen kazanç için yıllık beyannamede bir indirim tanır. Üç şeye dikkat edin: indirim yalnız tam mükellef gerçek kişiler içindir, sermaye şirketleri bu bende dayanamaz; yararlanmak ihracatçının hasılat kademesine göre kendi sigortalılığına ve işçi çalıştırma şartına bağlanmıştır; indirimin oranı ve hasılat kademeleri kanun değişiklikleriyle güncellendiği için buraya rakam yazmıyoruz. Şirket türü kararınızı henüz vermediyseniz şahıs mı limited mi adımı bu bendi de hesaba katmalı.

Bu bölüm hukuki görüş değildir; beyan usulünüzü gümrük müşavirinize, indirim ve kayıt tarafını mali müşavirinize danışın.

Ne tutar

İki kalem vardır: taşıma bedeli ve beyan hizmet bedeli. İkisi de operatöre, hedef ülkeye, ağırlığa ve gönderi adedinize göre belirlenir; tarife yayınlamıyoruz, kendi tarifenizi operatörden yazılı isteyin.

Basitleştirilmiş usulün asıl tasarrufu ödemediğiniz kalemlerdedir. Ticaret Bakanlığı bu usulün kolaylıklarını şöyle sayar: gümrük müşaviri ve vekaletname aranmaması, beyan ve ardiye ücreti alınmaması, İhracatçı Birliğine üyelik zorunluluğunun ve nispi aidatın bulunmaması, ihracat tesliminde KDV iadesi imkânı ve gelir vergisi indirimi. Normal beyanname yolunda bu kalemlerin bir kısmı geri gelir; iki usulü karşılaştırırken yalnız hizmet bedeline değil, bu listeye bakın.

Üçüncü ve görünmeyen kalem hedef ülkededir. Her ülkenin, altında ithalat vergisi aranmayan bir de minimis eşiği vardır; eşik ülkeye göre farklıdır ve büyük pazarlarda değişebiliyor. Eşiğin üstündeki gönderide vergiyi kimin ödeyeceği teslim şekliyle belirlenir: vergiler ödenmiş teslimde satıcı, aksi hâlde alıcı öder. Bunu satış koşullarınızda açıkça yazın; yazmazsanız alıcı kapıda beklenmedik bir faturayla karşılaşır ve sınır ötesi iadelerin en sık nedeni bu olur.

Nasıl hesaplanır

Üç sayıyı ilk gönderiden önce çıkarın.

Kod. Bedel karşılığı yapılan e-ihracat gönderisinde beyana 12 haneli GTİP yazılır; bedelsiz gönderilerde daha kısa bir kod yeterli olabilir. Kodları GTİP aracıyla bir kez çıkarıp kataloğunuzun yanında sabitleyin.

Değer. Eşik döviz cinsindendir; gönderinizin o dövizdeki karşılığı kurla değişir. TCMB kur aracının fatura kuru modu, verdiğiniz tarihte hangi bültenin geçerli olduğunu numarasıyla söyler; dönem ortalaması modu ise fiyat listenizi kurarken anlık kur yerine bir dönemin ortalamasına bakmanızı sağlar. Kurun oynadığı bir dönemde, dün eşiğin altında olan bir sepet bugün üstüne çıkabilir.

Ağırlık. Eşik brüt ağırlığa bakar; yani ürünün değil, kutunun ağırlığına. Ambalajı bir boy küçültmek hem kargo bedelinizi hem eşik hesabınızı aynı anda rahatlatır.

Bu üçünü ürün grubu başına bir tabloya yazın: ürün, 12 haneli kod, ambalajlı brüt ağırlık, tipik sepet değeri, hedef ülke. Tablo, hangi gönderinin basitleştirilmiş usulle çıkabileceğini bir bakışta gösterir.

İade gelen mal ne olur

Sınır ötesinde iade, iç pazardakinden pahalı ve yavaştır; ama asıl mesele lojistik değil gümrüktür. İhraç ettiğiniz mal geri geldiğinde bu, yeni bir ithalattır.

Gümrük Kanunu'nun 168. maddesi buna bir kapı açar: serbest dolaşımdaki eşya ihraç edildikten sonra üç yıl içinde yeniden serbest dolaşıma girerse, beyan sahibinin talebi üzerine ithalat vergilerinden muaf tutulur. Üç yıllık süre beklenmeyen hâller ve mücbir sebeplerle uzatılabilir. 169. madde muafiyeti bir şarta bağlar: eşyanın ihracı sırasındaki ayniyeti değişmemiş olmalıdır. Kullanılmış, tadil edilmiş ya da parçalanmış bir ürün bu kapıdan aynı kolaylıkla geçmez.

Muafiyet kendiliğinden işlemez; talep edilir ve belgelendirilir. Ticaret Bakanlığı geri gelen eşya işlemini Tek Pencere Sistemi üzerinden yürütür. Süreçte belirleyici olan soru şudur: o ihracat için KDV iadesinden yararlandınız mı? Yararlandıysanız iade aldığınız verginin geri ödenmesi gündeme gelir; yararlanmadıysanız süreç belirgin biçimde kısalır. Bu yüzden iade oranı yüksek bir kategoride, KDV iadesi kararı ile iade lojistiği kararı birbirine bağlıdır.

Operasyonun geri kalanı — kimin ödeyeceği, malın nereye döneceği, paranın ne zaman geri gideceği — iade lojistiği ve masrafı adımındaki kurgunun sınır ötesi hâlidir.

Ne kadar sürer

Kurulum bir-iki hafta: operatör görüşmeleri, yetkilendirme, ürün verisinin hazırlanması ve ilk deneme gönderisi. Kurulduktan sonra gönderi başına iş dakikalarla ölçülür; veriyi siz verirsiniz, beyanı operatör düzenler.

Bağımlılık zinciri şudur: GTİP tablosu olmadan operatöre veri veremezsiniz, yetkilendirme olmadan beyan çıkmaz, beyan çıkmadan gönderi ihracat sayılmaz — ve ihracat sayılmayan gönderi bir sonraki adımdaki KDV istisnasını da kaybeder.

Nereden yapılır

Basitleştirilmiş beyan hizmeti veren posta idaresi ya da hızlı kargo şirketleriyle görüşülür; hepsi aynı ülkelere aynı sürede gitmez, hedef pazarınıza göre seçin. Başvuruyu ve yetkilendirmeyi siz yaparsınız. Ticaret Bakanlığı'nın e-ihracat kılavuzları ve mikro ihracat rehberi güncel usulü anlatır; ikinci elden yazılara değil bunlara bakın.

Aynı ülkeye gönderen firma sahiplerine sormak süreci kısaltır. Örnek: "Ambalajlı brüt ağırlığım eşiğe çok yakın; operatörünüz eşiği aşan gönderide sizi otomatik normal beyannameye mi alıyor, yoksa gönderiyi bölmenizi mi istiyor?" /c/operasyon-teknoloji-ve-verimlilik/tedarik-zinciri-stok-ve-lojistik-yonetimi/23

Sık yapılan hata

Ticari gönderiyi "hediye" ya da bedelsiz beyan etmek. Gönderi ihracat sayılmaz; KDV istisnası da, Gelir Vergisi Kanunu'ndaki indirim de dayanağını kaybeder. Kazanç görünen tasarruf, bir sonraki adımda ikiye katlanarak geri gelir.

Eşiği ikinci elden öğrenmek. Değer ve ağırlık sınırı kanunda değil, kararda durur ve değişir. İki yıl önce yazılmış bir yazıya dayanarak kurduğunuz operasyon ilk denetimde durur.

Yasak ve izin listelerini kontrol etmemek. Ürününüz taşınması yasaklı ya da ihracı ön izne bağlı listedeyse gönderi çıkmaz; bunu ilk siparişte öğrenmek müşteriyi kaybettirir.

Teslim şeklini satış koşullarında yazmamak. Hedef ülkedeki ithalat vergisinin kimde olduğu yazılı değilse alıcı sürpriz faturayla karşılaşır; şikâyet ve iade üretir.

İade akışını hiç kurmamak. Geri gelen malın muafiyeti talep edilmezse ve üç yıllık süre kaçarsa, kendi malınızı yeniden ithal ediyormuş gibi vergilendirilirsiniz.

Gelir vergisi indirimini şirket olarak beklemek. İlgili bent tam mükellef gerçek kişiler içindir; sermaye şirketi kurup bu indirimi hesaba katmak, yıl sonunda eksik çıkan bir plan demektir.

Bu adım bitti mi?

• Güncel değer ve ağırlık eşiğini Ticaret Bakanlığı kaynağından ve operatörümden teyit ettim.
• Ürünlerim taşınması yasaklı / ihracı yasak / ön izne bağlı listelerde değil.
• Operatöre dolaylı temsil yetkisini verdim; beyanı kimin düzenlediğini biliyorum.
• Ürün, 12 haneli kod, ambalajlı brüt ağırlık ve tipik değer tablom hazır.
• Hedef ülkedeki ithalat vergisinin kimde olduğu satış koşullarımda yazılı.
• Geri gelen eşya için üç yıllık süreyi ve ayniyet şartını biliyorum; başvuruyu kimin yapacağı belli.

Sonraki adım

Gönderim usulü belli. Şimdi belgeye geçiyoruz: ihracat faturası nasıl düzenlenir, KDV nerede durur ve yüklendiğiniz vergiyi geri almalı mısınız?