Ürününüzün GTİP kodunu bulmak

Bu adım neyi çözer

GTİP — Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu — ürününüzün gümrükteki kimliğidir. Sınır ötesine satış yapacaksanız ilk iş bu kodu doğru belirlemektir, çünkü ondan sonraki her şey ona bağlanır: gümrük vergisi, serbest ticaret anlaşmalarından doğan tercihli tarife hakkı, kota ve gözetim uygulamaları, izne bağlı ve ihracı yasak eşya listeleri, hedef ülkedeki vergi rejimi. Gümrük Kanunu bunu tek cümlede söyler: eşya ticaretine ilişkin önlemler, eşyanın tarife pozisyonuna göre uygulanır.

Kodu bulmak için üç somut girdi gerekir: ürünün hangi maddeden yapıldığı (baskın malzeme hangisi), ne işe yaradığı (kullanım amacı) ve hangi hâlde sevk edildiği (takım mı, ayrı parça mı, perakende ambalajlı mı). Bu üçü elinizde yoksa kod bulunmaz; tedarikçinizden teknik föy ya da malzeme bileşim belgesi isteyin. Yurt dışından tedarik ettiğiniz bir ürünü satacaksanız aynı kod ithalat maliyetinizi de belirler; bunu satın alma kararından önce görmek için ürün seçimi ve talep doğrulama adımına dönün.

Kime gerekli, kime değil

Sınır ötesine fiziksel ürün gönderen herkese gerekir. Bedel karşılığı yapılan bir e-ihracat gönderisinde beyana 12 haneli kod yazılır; bedelsiz numune ve hediye gönderilerinde daha kısa bir kod yeterli olabilir — hangi hâlde ne isteneceğini çalıştığınız operatöre sorun. Yalnız yurt içinde satıyorsanız bu adım sizi ilgilendirmez.

Hizmet ya da dijital ürün satıyorsanız da gerekmez; tarife cetveli eşyayı sınıflandırır, hizmeti değil. Ama fiziksel bir promosyon malzemesi bile gönderseniz o gönderinin bir kodu olur.

Yasal dayanak

Gümrük Kanunu'nun 15. maddesi tarifeyi tanımlar. Birinci fıkra, gümrük vergilerinin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan tarifeye göre hesaplanacağını söyler. İkinci fıkra daha geniştir: eşya ticaretine ilişkin özel hükümlerle belirlenmiş diğer önlemler de eşyanın tarife pozisyonuna göre uygulanır. Yani yalnız vergi değil, izinler, gözetim ve kısıtlamalar da koda bağlıdır.

Aynı maddenin altıncı fıkrası "eşyanın tarife pozisyonunun belirlenmesi" ifadesini, eşyanın girdiği alt açılımların belirlenmesi olarak tanımlar. Bu bir seçim değil, bir tespittir; "bana uygun olanı seçeyim" diye bir yol yoktur. Yedinci fıkra ise cetvelin, izahnamesinin ve eşya fihristinin Resmî Gazete'de yayımlanacağını ve yayımlanan metinlerin idari ve kazai uygulamalarda esas tutulacağını söyler. İzahname bir yorum yazısı değil, uyuşmazlıkta hâkimin bakacağı metindir.

Cetvelin kendisi 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun'a dayanır. Bu Kanun'un birinci maddesi cetveli Armonize Sistem esas alınarak düzenler; ikinci maddesi ise cetveldeki gümrük vergisi had ve nispetlerini belirli sınırlar içinde değiştirme yetkisini Cumhurbaşkanı'na verir. Aşağıdaki "kanuni had — uygulanan vergi" ayrımı buradan doğar.

İhracat tarafında Gümrük Yönetmeliği'nin 154. maddesi beyannamede yer alması gereken asgari bilgileri sayar; eşyanın tarife pozisyonu bunlardan biridir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, eşyanın "gümrük idaresince Türk Gümrük Tarife Cetvelindeki yerinin kolay ve herhangi bir tereddüde yol açmadan belirlenmesini sağlayacak şekilde" tanımlanmasını ister. Beyandaki eşya tanımınız bu ölçüyü karşılamıyorsa kod doğru olsa bile beyan zayıftır.

Bu bölüm hukuki görüş değildir; tereddütlü bir sınıflandırmayı gümrük müşavirinize danışın.

12 hane ne anlatır

Kod kademeli daralır:

İlk altı hane dünya genelinde ortaktır. Alıcınızın ülkesindeki kodla ilk altı haneniz uyuşmalıdır; uyuşmuyorsa taraflardan biri yanlış pozisyondadır ve bu, varış gümrüğünde beklemeye ya da alıcıya çıkan beklenmedik bir vergiye dönüşür. Son altı hane ulusaldır; alıcının size verdiği kodun bu kısmını olduğu gibi kullanmayın.

Ne tutar

Kodu aramak ücretsizdir. Ücretli olabilecek tek kalem, eşyanın niteliğinde tereddüt varsa yapılan numune tahlili ve ekspertizdir; Gümrük Kanunu'nun 8. maddesi bu masrafı talepte bulunana yükler.

Asıl maliyet yanlış koddadır ve üç kalemde birden çıkar: beyan düzeltilir ve fark vergi ile ceza doğar; mal gümrükte bekler, bu da sitenizde yazdığınız teslim süresi taahhüdünü bozar; hedef ülkede yanlış rejime düşen gönderi alıcıya sürpriz bir fatura çıkarır ve iade talebine dönüşür. Üçüncüsünün lojistik faturası iade lojistiği ve masrafı adımında.

Nasıl hesaplanır

Sitedeki GTİP arama aracı yürürlükteki Türk Gümrük Tarife Cetveli'nin tamamını taşır: 98 fasıl, pozisyonlar, ulusal alt açılımlar ve on beş binden fazla 12 haneli yaprak. İki yoldan arayabilirsiniz.

Metinle. Ürünün adını yazın. Araç Türkçe çekim eklerini tolere eder; "buzdolabı" araması cetveldeki "buzdolapları" başlıklarını da bulur. Sonuç satırında yalnız yaprağın kendi adı değil, pozisyondan başlayan tam tanım yolu görünür — cetvelde "Diğerleri" yapraklarının tek başına anlamsız olmasının çaresi budur.

Kodla. Elinizde kısmi bir kod varsa (örneğin alıcının verdiği altı haneli kod) onu yazıp altındaki dalları açın. Kod sayfasında yukarı doğru fasıl-pozisyon-alt açılım zinciri, aşağı doğru alt kodlar listelenir; ağaçta gezerek en dar yaprağa inersiniz.

Daraltırken sırayla şunu yapın:

1. Ürünün hangi maddeden yapıldığına ve ne işe yaradığına karar verin. Tarife çoğu zaman bu ikisinden birine göre ayrılır.
2. Fasıl notlarını okuyun. Araç her fasıl sayfasında notları açılır kutuda verir. Notlar sık sık belirli eşyayı o fasıldan açıkça hariç tutar ve kararı doğrudan değiştirir.
3. En dar pozisyona inin. "Diğerleri" yaprağı son çaredir; ondan önce daha özel bir tanım var mı diye bakın.
4. Yaprak sayfasındaki ölçü birimini not edin. Beyannamede miktarın hangi birimle yazılacağını o satır söyler; birim boşsa yalnız kilogram istenir.

Araç ayrıca vergiyi iki ayrı satırda gösterir ve bu ayrım işin en çok karıştırılan yeridir:

Uygulanan oran tek bir sayı değildir: eşyanın menşe ülkesine göre sütun sütun değişir. Araç bu sütunları adlarıyla listeler — Avrupa Birliği, EFTA ve serbest ticaret anlaşması olan ülkeler; en az gelişmiş ülkeler; özel teşvik ülkeleri; gelişme yolundaki ülkeler; diğer ülkeler ve tek tek anlaşmalı ülkeler. Aynı ürün, geldiği ülkeye göre farklı vergilenir. Bir satırda dipnot varsa araç uyarır: tarife kontenjanı, askıya alma ya da özel bir koşul olabilir; bağlayıcı metin Kararın kendisidir.

Bu oranların üstüne ilave gümrük vergisi, gözetim, korunma önlemi ve dampinge karşı vergi binebilir; ayrıca ithalatta KDV ve varsa ÖTV doğar. Araç bunu her kod sayfasında yazar. Yani "araçta gördüğüm oran" ile "kasadan çıkacak tutar" aynı şey değildir; kesin tutar gümrük müşavirinin hesabıdır.

Kodu bulduğunuzda üç şeyi tek bir tabloya yazın ve kataloğunuzun yanında saklayın: ürün, 12 haneli kod, ölçü birimi. Bu tablo bir sonraki adımın girdisidir; her gönderide yeniden arama yapmak hem yavaştır hem de kod tutarsızlığı üretir.

Ne kadar sürer

Tanıdık bir üründe 15 dakika, tartışmalı bir üründe bir saat. Bağımlılık şudur: kod olmadan beyan yapılamaz, beyan olmadan gönderi çıkamaz. Bu yüzden kataloğun tamamının kodu, ilk gönderiden önce çıkarılır; sipariş geldikten sonra kod aramak teslim süresini yakar.

Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) yoluna girecekseniz süre idareye göre değişir; başvurmadan önce ilgili gümrük idaresinden tahmini süreyi öğrenin ve yayın takviminizi buna göre kurun.

Nereden yapılır

Aramayı kendiniz yaparsınız; kimseye devretmeniz gerekmez. Tereddüt varsa iki yol açıktır.

Birincisi gümrük müşaviri. Sınıflandırma teknik bir iştir ve benzer görünen iki üründen birinin farklı fasla girdiği çok olur.

İkincisi Bağlayıcı Tarife Bilgisi. Gümrük Kanunu'nun 9. maddesine göre yazılı talep üzerine Bakanlık ya da yetkilendirdiği gümrük idaresi bağlayıcı tarife bilgisi verir. Bu bilgi, gümrük idarelerini hak sahibine karşı yalnız tarife pozisyonu konusunda ve yalnız bilginin verildiği tarihten sonra tamamlanacak işlemler için bağlar; veriliş tarihinden itibaren altı yıl geçerlidir. Talep edenin verdiği yanlış ya da eksik bilgiye dayanıyorsa iptal edilir; tarife cetveli değişir ve bilgi yeni hükme uymazsa geçerliliğini kaybeder. Yani BTB tartışmayı bitirir ama sonsuza kadar değil.

Kodun doğruluğunu aynı kategoride ihracat yapan firma sahiplerine sormak da işe yarar. Örnek: "Karışım kumaştan ev tekstili gönderiyorum; baskın elyafa göre fasıl değişiyor, siz karışım oranını neye göre belgeliyorsunuz, gümrük tahlil istedi mi?" /c/operasyon-teknoloji-ve-verimlilik/tedarik-zinciri-stok-ve-lojistik-yonetimi/23

Sık yapılan hata

Alıcının verdiği kodu doğrulamadan kullanmak. Alıcı kendi ülkesinin ulusal açılımını vermiştir; ilk altı hane dışında sizinkiyle uyuşmak zorunda değildir. Olduğu gibi beyan ederseniz beyanınız kendi cetvelinize göre yanlıştır.

Benzer ürünün kodunu kopyalamak. Malzeme ya da kullanım amacı farklıysa pozisyon da farklıdır. Kataloğa "aynı kutuya giriyor" mantığıyla tek kod yazmak, denetimde kalemlerin tek tek düzeltilmesiyle sonuçlanır.

Fasıl notlarını atlamak. Notlar çoğu zaman "şu eşya bu fasla girmez" der. Not okunmadan bulunan kod, gümrükte ilk itirazda düşer.

"Diğerleri" yaprağına erken düşmek. Daha özel bir tanım varken genel yaprağa girmek sınıflandırma hatasıdır ve genellikle daha yüksek vergili bir satıra denk gelir.

Kanuni haddi uygulanan vergi sanmak. Cetveldeki "474" sütunu tavandır. Fiilî oranı menşe ülkeye göre İthalat Rejimi Kararı'nın listelerinden okumak gerekir; ikisini karıştırmak maliyet hesabınızı baştan bozar.

Eşya tanımını iki kelimeyle geçmek. Yönetmelik, tanımın cetveldeki yeri tereddüde yol açmadan gösterecek nitelikte olmasını ister. "Tekstil ürünü" bir tanım değildir.

Bu adım bitti mi?

• Kataloğumdaki her ürün için 12 haneli kodu ve ölçü birimini bir tabloya yazdım.
• İlk 6 hane, alıcının ya da hedef pazarın verdiği kodla uyuşuyor.
• İlgili fasıl notlarını okudum; ürünümü hariç tutan bir not yok.
• "Diğerleri" yaprağına düşmeden önce daha özel bir tanım aradım.
• Kanuni had ile uygulanan vergiyi ayırt ediyorum; menşe sütununun hangisi olduğunu biliyorum.
• Tartışmalı ürünlerde müşavire sordum ya da BTB başvurusuna karar verdim.

Sonraki adım

Kod belli olduğunda sıra gönderim usulüne gelir: küçük gönderilerde basitleştirilmiş beyan, büyüklerde normal gümrük beyannamesi.