Alan adı seçimi: .com.tr şartları ve alan adı kimin adına olmalı

Bu adım neyi çözer

Alan adı, e-ticaret kurulumunun en ucuz kalemidir ve tam da bu yüzden hafife alınır. Oysa burada verilen üç karar sonradan düzeltilmesi en zor olanlardandır: hangi uzantıyı alacaksınız, alan adı kimin adına kayıtlı olacak ve adı almadan önce marka sorgusu yapacak mısınız. Site, e-posta, ETBİS kaydı, sertifika ve reklam hesapları bu adın üstüne kurulur; ad değişince hepsi birlikte taşınır.

Karar için üç somut girdi gerekir: kullanacağınız ad (ticaret unvanınız, işletme adınız ya da markanız), alan adının kayıt edileceği tarafın kimlik bilgisi (şirketse unvan ve vergi kimlik numarası, şahıs işletmesiyse sahibinin kimlik numarası) ve adın boşta olup olmadığı. Üçüncüsünü isim kontrolü aracıyla tek sorguda görürsünüz.

Kime gerekli, kime değil

Kendi siteniz üzerinden satacaksanız alan adı olmadan hiçbir şey başlamaz; bu adım sizin için zorunlu sıradadır.

Yalnızca pazaryerinde satıyorsanız alan adı almak zorunda değilsiniz; mağaza adresiniz pazaryerinindir. Yine de işletme adınızı taşıyan alan adını almak ucuz bir korumadır: yarın kendi sitenize geçmek istediğinizde ad başkasında olabilir ve marka sahibi olsanız bile geri almak zaman ve para ister.

Yasal dayanak

.tr uzantılı alan adlarının çerçevesi BTK'nın İnternet Alan Adları Yönetmeliği ile çizilir; ayrıntı İnternet Alan Adları Tebliğindedir. Sistem, BTK duyurusuna göre 14 Eylül 2022'de devreye alınan TRABİS üzerinden işler.

Yönetmelik m.7'ye göre gerçek ya da tüzel kişiler, tercih ettikleri kayıt kuruluşunun sitesindeki formu doldurarak başvurur; alan adı doğrudan TRABİS'ten değil, TRABİS'in listelediği kayıt kuruluşları aracılığıyla alınır. m.8 tahsisin belgeli ya da belgesiz yapıldığını söyler ve beşinci fıkrada süreyi koyar: alan adı bir defada en az bir, en fazla beş yıl için tahsis edilir.

BTK duyurusu ve TRABİS'in kendi sayfaları, com.tr, net.tr ve org.tr uzantılarının TRABİS'le birlikte belge istenmeden "ilk gelen alır" ilkesiyle tahsis edildiğini yazıyor. Eskiden aranan ticaret sicil belgesi ya da marka belgesi şartı bu üç uzantı için kalktı. TRABİS'in belgeli tahsis sayfasında belge istenmeye devam eden uzantılar şunlardır: av.tr, bel.tr, dr.tr, edu.tr, gov.tr, k12.tr, kep.tr, pol.tr, tsk.tr. Bir ticari işletme olarak bunların hiçbiri sizin uzantınız değildir.

İkinci seviyesiz alan adı — yani "firma.com.tr" yerine doğrudan "firma.tr" — da artık tahsis ediliyor. TRABİS'in "a.tr" sayfasına göre bu yapıdaki adlar için başvurular 4 Eylül 2024'te alınmaya başlandı ve tahsis 12 Eylül 2024'ten itibaren ilk gelen ilk alır kuralıyla yürüyor; sayfa, bazı adların tahsis sonrası ikinci bir kontrole alınabileceğini, belge istenebileceğini ya da uygun görülmeyen başvuruların iptal edilebileceğini de yazıyor. Yani ".tr" almak mümkün, ama "com.tr"deki kadar kesin değil.

Yenileme Yönetmelik m.9'da: kayıt kuruluşu, tahsis süresinin bitmesine en az üç ay kala sahibini e-posta ile bilgilendirir; süre sonuna kadar yenilenmeyen alan adının kullanımı iki ay durdurulur; bu sürede de yenilenmezse alan adı yeniden tahsise açılır. Yenileme sonrası toplam süre beş yılı aşamaz.

İptal sebepleri m.11'de sayılır: sahibin verdiği bilgilerin yanlış ya da eksik olması, adın tahsise kapalı listeye alınması, uyuşmazlık çözüm hakem kararı ve mahkeme kararı. m.13 alan adının satılabileceğini ve devredilebileceğini, işlemin kayıt kuruluşunun formu ile yapıldığını söyler. m.22 ise alan adı sahibinin yükümlülüklerini sayar: kayıt kuruluşuna tam ve doğru bilgi vermek, değişiklikleri derhal bildirmek, üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmemek.

Marka tarafı ayrı bir kanundan gelir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7/3-d, tescilli markanın aynısının ya da benzerinin, kullanan kişinin meşru bir bağlantısı olmaması şartıyla internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı olarak kullanılmasının marka sahibince yasaklanabileceğini söyler. Yönetmelik m.25 de aynı yönde çalışır: alan adının bir markayla, ticaret unvanıyla ya da işletme adıyla aynı veya benzer olması, alan adı sahibinin yasal bir hakkının bulunmaması ve kötü niyet birlikte varsa, uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcısına başvurularak alan adının iptali ya da devri istenebilir. TRABİS bu hizmeti veren kuruluşları kendi sayfasında listeler.

Madde numaraları ve yürürlükteki metin değişebilir; sayfa altındaki kaynak bağlantılarından güncel metni doğrulayın. Bu metin hukuki görüş değildir; uyuşmazlık ihtimali olan bir ad için avukatınıza danışın.

Alan adı kimin adına olmalı

Cevap kısa: işletmeyi kim işletiyorsa onun adına. Şirketiniz varsa alan adı şirketin unvanı ve vergi kimlik numarasıyla kaydedilir; Tebliğ m.14/2, tüzel kişi başvurusunda unvan ve vergi kimlik numarasını, gerçek kişi başvurusunda ad-soyad ve kimlik numarasını arar. Şahıs işletmesinde sahibinin adına kayıt doğaldır; şirkete dönüştüğünüzde devir gerekir.

Yanlış kayıt üç yerde patlar. Alan adını ajans ya da yazılımcı kendi adına aldıysa, ilişki bittiğinde adın devri pazarlık konusu olur. Ortaklardan biri kendi adına aldıysa, ayrılıkta site ortağa kalır. Bir çalışan kendi e-postasıyla aldıysa, işten ayrıldığında yenileme uyarısı kimseye ulaşmaz ve alan adı m.9'daki iki aylık durdurmanın sonunda yeniden tahsise açılır.

Kayıt sahibi kadar kayıtlı e-posta adresi de önemlidir: yenileme bildirimi oraya gider. Kişiye bağlı olmayan, birden fazla kişinin okuduğu bir işletme adresi kullanın.

Ne tutar

Alan adı yıllık bir giderdir. .tr uzantılarında taban ücret BTK kurul kararıyla belirlenir; kayıt kuruluşu üstüne kendi hizmet bedelini ekler. Birden fazla yıl için tek seferde alabilirsiniz; üst sınır beş yıldır.

Asıl maliyet ücret değil, unutmaktır: yenilenmeyen alan adı site ile birlikte e-postayı da durdurur. Bir de "koruma" maliyeti vardır: işletme adınızın .com ve .tr karşılıklarını da almak isterseniz her biri ayrı yıllık ücrettir. Bunun gerekip gerekmediği, adın ne kadar taklit edilebilir olduğuna bağlıdır.

Nasıl kontrol edilir

İsim kontrolü aracına işletme adınızı yazın. Araç adı alan adı etiketine çevirir ve .com.tr ile .tr için TRABİS'in WHOIS sunucusuna, .com ile .net için Verisign'ın RDAP servisine anlık sorgu atar; "boşta" yalnız kaynak açıkça öyle söylüyorsa yazılır. Kayıt sahibinin kimliğini göstermez; TRABİS'in whois sayfası da herkese açıktır, aynı sorguyu oradan da yapabilirsiniz.

Aracın ikinci modu elinizdeki alan adı içindir: "Sürem ne zaman doluyor?" sekmesine adresinizi yazın; kayıt bitiş tarihini ve sitenin SSL sertifikasının bitiş tarihini yan yana görürsünüz. Hatırlatma gönderilmez; tarihi kendi takviminize işleyin.

Marka sorgusu ayrı bir yerde yapılır: TÜRKPATENT'in marka araştırma sayfasında adı "içinde geçen", "ile başlayan" ve sınıf filtresiyle arayabilirsiniz. Alan adını almadan önce, kendi sınıfınızda aynı ya da benzer tescilli marka olup olmadığına bakın. Varsa adı almak sorunu çözmez; m.25 ve SMK m.7 devreye girer.

Ne kadar sürer

Belgesiz uzantılarda tahsis, kayıt kuruluşunda başvuruyla birlikte tamamlanır; TRABİS gerçek zamanlı çalışır. Belgeli uzantılarda belge incelemesi süreyi belirler; ikinci seviyesiz ".tr" adlarında ikinci kontrol ihtimali vardır.

Bağımlılık zinciri nettir: alan adı olmadan sertifika alınamaz, ETBİS kaydı yapılamaz, kurumsal e-posta açılamaz ve sitede bulunması zorunlu bilgiler bir adrese bağlanamaz. Bu adım aşamanın ilk sırasında bu yüzden.

Nereden yapılır

Alan adı, TRABİS'in sitesinde listelenen kayıt kuruluşlarından biri üzerinden alınır. Başvuruyu siz yapın; ajans ya da yazılımcı sizin adınıza yapıyorsa kayıt sahibi alanında sizin unvanınızın yazdığını sorgudan doğrulayın.

Marka başvurusu TÜRKPATENT'e yapılır; alan adıyla ilgisi olmayan, ayrı ücretli ve ayrı süreli bir iştir. Alan adı almak marka hakkı vermez; marka tescili de alan adını otomatik olarak size vermez, ama başkasının aldığı adı geri almanın yolunu açar.

Sık yapılan hata

Alan adını başkasının adına aldırmak. Ajans, yazılımcı ya da bir çalışan adına kayıtlı alan adı, ilişki bitince pazarlık konusu olur. Sonucu: devir için karşı tarafın imzasına muhtaç kalırsınız; m.13'teki devir formu kayıt sahibinin onayını ister.

Yenileme e-postasının eski adrese gitmesi. m.9'daki bildirim kayıtlı e-postaya gider; adres eski çalışanınsa kimse görmez. Sonucu: süre dolar, iki aylık durdurma biter, alan adı yeniden tahsise açılır ve site ile e-posta aynı anda durur.

Marka sorgusu yapmadan ad almak. Kendi sınıfınızda tescilli bir markayla aynı ya da benzer ad, SMK m.7/3-d ve Yönetmelik m.25 ile karşınıza çıkar. Sonucu: yıllarca tanıttığınız adres hakem kararıyla iptal ya da devredilebilir.

Kayıt bilgilerini güncellememek. Şirket unvanı değişti, adres değişti, kayıtta eski bilgi kaldı. m.22 değişikliği derhal bildirmeyi ister; m.11 yanlış ya da eksik bilgiyi iptal sebebi sayar. Sonucu: en beklemediğiniz anda alan adı iptal riski.

Tek uzantıyla yetinip adın .com karşılığını başkasına bırakmak. Zorunlu değildir, ama müşterinin yanlış uzantıyı yazıp rakibe gitmesi ölçülebilir bir kayıptır. Adınız kolay taklit ediliyorsa karşılıkları da alın.

Bu adım bitti mi?

• Alan adı işletmenin unvanına (şahıs işletmesinde sahibinin adına) kayıtlı; sorgudan doğruladım.
• Kayıtlı e-posta adresi kişiye değil işletmeye ait ve birden fazla kişi okuyor.
• Bitiş tarihi takvimde; yenilemenin kim tarafından, hangi kayıt kuruluşunda yapılacağını biliyorum.
• Adı TÜRKPATENT'te kendi sınıfımda sorguladım; çakışan tescilli marka yok ya da avukata sordum.
• Şirket bilgisi değişirse kayıt kuruluşuna bildireceğimi biliyorum.

Takıldığınız yer varsa — örneğin "alan adı eski ortağımın adına, devir formunu imzalamıyor, ne yapabilirim?" — Teknoloji ve Yazılım Seçimi kategorisinde sorun; benzer durumu yaşamış firma sahipleri cevaplıyor.

Sonraki adım

Alan adı sizin adınıza alındıysa üstüne ilk kurulan şey sertifikadır: HTTPS olmadan ne ödeme sayfası ne de tarayıcı size güvenir. Bir sonraki adım SSL ve güvenlik temelini kuruyor.